Nguyên nhân phổ biến gây tai nạn làm việc trên cao & cách phòng tránh

Nguyên nhân phổ biến gây tai nạn làm việc trên cao và cách phòng tránh luôn là chủ đề quan trọng trong quản trị an toàn tại công trường, nhà xưởng và các môi trường thi công ngoài trời. Tai nạn làm việc trên cao thường bắt nguồn từ 4 nhóm rủi ro chính: con người, thiết bị, môi trường và quản lý; trong đó các nguy cơ như giàn giáo không an toàn, điểm neo yếu, mặt sàn trơn và thiếu PPE luôn xuất hiện phổ biến. Hiểu đúng bản chất tai nạn khi làm việc trên cao giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro từ gốc, lựa chọn đúng trang bị bảo hộ lao động và giảm thiểu hậu quả cho người lao động.

Tai nạn làm việc trên cao là gì? Hậu quả nó mang lại

Tai nạn làm việc trên cao là gì?

Tai nạn làm việc trên cao là tai nạn xảy ra khi người lao động làm việc từ 2 mét trở lên hoặc ngoài lan can bảo vệ và bị trượt, mất thăng bằng, va đập hoặc rơi ngã từ trên cao. Nhóm tai nạn này thường gặp ở giàn giáo, thang leo, mái dốc, mép sàn và có mức độ nguy hiểm rất cao do dễ gây chấn thương nặng hoặc tử vong.[1]

Hậu quả của tai nạn làm việc trên cao đối với người lao động, gia đình và doanh nghiệp

So với nhiều dạng tai nạn lao động khác, tai nạn lao động khi làm việc trên cao có mức độ nghiêm trọng lớn hơn do lực va đập mạnh, thời gian phản ứng ngắn và nguy cơ tổn thương đồng thời nhiều cơ quan quan trọng.[2]

Đối với người lao động, hậu quả phổ biến nhất gồm:

• Chấn thương nghiêm trọng như chấn thương sọ não, tổn thương cột sống, gãy xương, vỡ nội tạng hoặc tổn thương phần mềm nặng.[3]

• Suy giảm khả năng lao động kéo dài khiến người bị nạn khó quay lại công việc cũ hoặc phải chuyển sang công việc khác.

• Nguy cơ tàn phế vĩnh viễn hoặc tử vong, đặc biệt trong các trường hợp ngã cao tại mép sàn, giàn giáo, thang leo hoặc mái dốc.

Với gia đình nạn nhân, tai nạn khi làm việc trên cao thường kéo theo:

• Mất nguồn thu nhập chính, nhất là khi người bị nạn là lao động trụ cột.

• Chi phí điều trị và phục hồi chức năng tăng cao, kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

• Áp lực tinh thần và gánh nặng chăm sóc lâu dài cho người thân trong gia đình.

Đối với doanh nghiệp, sự cố này có thể gây ra nhiều hệ lụy cùng lúc:

• Phải bồi thường và chi trả các chi phí liên quan cho người bị nạn.

• Đối mặt với xử phạt hành chính, đình chỉ thi công hoặc trách nhiệm pháp lý nếu vi phạm quy định an toàn.

• Ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu, tiến độ dự án và hiệu quả vận hành, đồng thời làm giảm tinh thần của đội ngũ đang làm việc tại công trường.

Ở góc độ quản trị, tỷ lệ tai nạn lao động làm việc trên cao thường phản ánh những lỗ hổng sâu hơn trong tổ chức thi công, kiểm soát hiện trường, huấn luyện an toàn và chính sách cấp phát PPE.

Nguyên nhân chủ yếu gây tai nạn làm việc trên cao

Nguyên nhân từ người lao động

Yếu tố con người luôn là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây tai nạn khi làm việc trên cao, vì liên quan trực tiếp đến ý thức, thói quen thao tác, sức khỏe và khả năng tự kiểm soát rủi ro.

Những tình huống thường gặp gồm:

• Không sử dụng hoặc sử dụng sai dây an toàn lao động, đeo dây nhưng không móc vào điểm neo chắc chắn, hoặc móc vào vị trí không chịu lực.[4]

• Không đội mũ bảo hộ có quai cài, mang giày không chống trượt, tiếp tục sử dụng dây đai hoặc móc khóa đã sờn rách, hư hỏng.

• Rướn người ra ngoài tầm với an toàn, leo thang khi mang vật nặng bằng tay, di chuyển nhanh trên bề mặt trơn hoặc tháo dây an toàn để thao tác cho tiện.

• Dùng điện thoại, thiếu tập trung hoặc chủ quan trong lúc làm việc ở vị trí có nguy cơ ngã cao.

• Làm việc khi sức khỏe không đảm bảo, như đang mệt mỏi, thiếu ngủ, say nắng, hoặc có bệnh tim mạch, huyết áp, rối loạn tiền đình, thị lực kém, sợ độ cao.

Nói ngắn gọn, nếu người lao động không tuân thủ đúng kỹ thuật và kỷ luật an toàn, thì ngay cả khi đã có PPE, nguy cơ tai nạn lao động khi làm việc trên cao vẫn rất lớn.

Nguyên nhân từ thiết bị và hạ tầng kỹ thuật

Đây là nhóm nguyên nhân có tính kỹ thuật rõ rệt và thường phản ánh chất lượng chuẩn bị hiện trường trước khi thi công.

Các rủi ro điển hình bao gồm:

• Giàn giáo không đạt chuẩn, có hiện tượng rung lắc, chốt nối lỏng, lan can bảo vệ không chắc chắn, nền đỡ lún hoặc kê không ổn định.[5]

• Thang leo không an toàn do đặt sai góc, bị xê dịch, thiếu chân chống trượt hoặc sử dụng trên nền yếu.

• Sàn thao tác hẹp, rung, trơn hoặc không đủ độ ổn định, khiến người lao động dễ vấp, trượt hoặc bước hụt.

• Điểm neo yếu, móc dây vào lan can tạm, mái tôn giòn, kết cấu cũ hoặc vị trí không được thiết kế để chịu lực rơi.

• Hệ thống chống rơi ngã không được kiểm tra trước ca, trong khi dây, móc, khóa và bộ giảm chấn có thể đã hư hỏng hoặc không còn đồng bộ.

• Chỉ tập trung vào PPE mà bỏ qua biện pháp bảo vệ tập thể như lan can mép sàn, lưới an toàn, rào chắn vùng nguy hiểm và biển báo cảnh báo.

Về bản chất, thiết bị không an toàn sẽ làm tăng mạnh các nguy cơ tai nạn khi làm việc trên cao, kể cả khi người lao động đã có kỹ năng và kinh nghiệm.

Nguyên nhân từ môi trường làm việc

Dù không phải lúc nào cũng là nguyên nhân chính, môi trường làm việc lại thường là yếu tố khiến một rủi ro nhỏ chuyển thành tai nạn lớn.

Một số điều kiện bất lợi dễ gặp là:

• Gió mạnh làm người lao động mất thăng bằng, nhất là ở vị trí hẹp hoặc kết cấu lộ thiên.[6]

• Mưa làm mặt sàn ướt, trơn; sương mù làm giảm tầm nhìn; nhiệt độ cao gây mệt mỏi và giảm khả năng tập trung.

• Khu vực thi công bừa bộn với dây điện, dụng cụ, vật liệu hoặc phế thải nằm ngổn ngang, làm tăng nguy cơ vấp ngã.

• Vị trí thao tác gần nguồn điện hở, dễ gây phóng điện, giật ngã hoặc khiến người lao động mất kiểm soát tư thế.

Có thể nói, một mặt bằng thi công thiếu ngăn nắp và không được kiểm soát môi trường tốt sẽ trực tiếp làm tăng rủi ro ngã cao.

Nguyên nhân từ quản lý và tổ chức thi công

Đây là nhóm nguyên nhân rất quan trọng, vì nó cho thấy nhiều vụ tai nạn không đơn thuần là lỗi cá nhân mà là lỗ hổng của cả hệ thống an toàn.

Các thiếu sót quản lý thường gặp gồm:

• Người lao động chưa được huấn luyện đầy đủ, không hiểu rõ rủi ro khi làm việc trên cao và không biết sử dụng PPE đúng quy trình.[7]

• Xem chứng chỉ an toàn làm việc trên cao hoặc chương trình an toàn lao động khi làm việc trên cao như thủ tục hồ sơ, thay vì là điều kiện bắt buộc trước khi bố trí việc.

• Không kiểm tra dây đai, móc khóa, giàn giáo, mặt sàn, thời tiết và ánh sáng trước ca làm việc.

• Không có người giám sát hoặc hỗ trợ bên dưới khiến các cảnh báo nhỏ như chốt lỏng, thang xê dịch, mặt sàn ướt hay điểm neo yếu bị bỏ qua.

• Bố trí nhân sự không đúng điều kiện sức khỏe, giao việc không phù hợp với kỹ năng hoặc không có quy trình kiểm soát điều kiện làm việc an toàn.

Nhìn ở góc độ quản trị, tỷ lệ tai nạn lao động làm việc trên cao thường là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp còn yếu ở khâu tổ chức thi công, huấn luyện, giám sát và cấp phát trang bị bảo hộ lao động phù hợp.

Nên phòng tránh tai nạn làm việc trên cao như thế nào?

Để giảm tai nạn làm việc trên cao thật sự, doanh nghiệp cần tiếp cận theo hướng phòng ngừa chủ động, thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra. Trong thực tế, cách hiệu quả nhất là kiểm soát rủi ro ngay từ đầu, kiểm tra hiện trường chặt chẽ, duy trì kỷ luật thao tác và kết hợp huấn luyện với giám sát thường xuyên.

Các biện pháp quan trọng gồm:

• Ưu tiên kiểm soát rủi ro từ gốc bằng cách giảm nguy cơ ngay từ khâu thiết kế, bố trí mặt bằng và tổ chức thi công, thay vì chỉ phụ thuộc vào PPE.[1]

• Hạn chế thời gian làm việc trên cao bằng các giải pháp như lắp ráp cấu kiện dưới đất rồi mới cẩu lên, chuẩn hóa đường di chuyển và sắp xếp mặt bằng gọn gàng trước khi thi công.

• Kiểm tra hiện trường và thiết bị trước mỗi ca làm việc theo checklist cố định, bao gồm giàn giáo, thang, mặt sàn, lan can, dây đai, móc khóa, điểm neo, thời tiết và điều kiện chiếu sáng.

• Tạm dừng công việc ngay khi phát hiện dấu hiệu mất an toàn như giàn giáo rung lắc, thang xê dịch, dây đai sờn, điểm neo yếu hoặc mặt sàn quá trơn.

• Tuân thủ kỷ luật làm việc trên cao như không làm việc một mình ở vị trí nguy hiểm, giữ quy tắc 3 điểm khi leo thang, dùng túi đeo đồ nghề thay vì cầm tay và không đùa nghịch trên giàn giáo.

• Tuyệt đối không làm việc khi đã sử dụng rượu bia hoặc trong trạng thái mệt mỏi, thiếu tập trung, vì đây là yếu tố làm tăng mạnh nguy cơ ngã cao.

• Khám sức khỏe định kỳ để sàng lọc người không phù hợp với công việc trên cao, nhất là các trường hợp có bệnh tim mạch, huyết áp, rối loạn tiền đình hoặc thị lực kém.

• Huấn luyện ATVSLĐ trước khi bố trí công việc để người lao động hiểu đúng rủi ro, biết sử dụng PPE đúng cách và nhận diện sớm các nguy cơ tai nạn khi làm việc trên cao.

• Duy trì giám sát định kỳ tại hiện trường để phát hiện sai sót nhỏ trước khi chúng phát triển thành tai nạn lao động khi làm việc trên cao.

• Xây dựng chính sách cấp phát bảo hộ rõ ràng để bảo đảm PPE được trang bị đúng người, đúng việc và đúng mức độ rủi ro thực tế.

Cách phòng tránh tai nạn khi làm việc trên cao hiệu quả nhất không nằm ở một biện pháp đơn lẻ, mà ở sự kết hợp giữa kiểm soát kỹ thuật, kỷ luật hiện trường, sức khỏe người lao động và quản lý an toàn đồng bộ.

Dấu hiệu bất thường từ cơ thể người lao động

Các biểu hiện như lảo đảo, hoa mắt, chóng mặt, khó thở, nhịp tim nhanh, tay chân đổ mồ hôi hoặc mất tập trung là những dấu hiệu cảnh báo rất quan trọng. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người lao động cần dừng công việc ngay thay vì cố tiếp tục. [8]

Dấu hiệu mất an toàn từ thiết bị

Giàn giáo rung lắc, thang xê dịch, chốt nối lỏng, lan can yếu, dây đai bị sờn, móc khóa không đóng khít hoặc điểm neo có dấu hiệu không ổn định đều là tín hiệu cần được xử lý ngay. Trong môi trường làm việc trên cao, thiết bị hiếm khi hỏng “ngay lập tức”; đa số đều có dấu hiệu báo trước nếu công trường kiểm tra đủ kỹ.

Dấu hiệu nguy hiểm từ môi trường

Gió giật mạnh, mưa làm mặt sàn ướt, ánh sáng không đủ, bề mặt thi công bừa bộn hoặc xuất hiện nguồn điện hở gần khu vực làm việc đều là dấu hiệu cần nâng mức cảnh giác.

Khi nào cần dừng công việc ngay lập tức?

Công việc trên cao cần dừng ngay khi thời tiết xấu, gió mạnh từ cấp 5 trở lên, mặt sàn trơn, người lao động mệt hoặc chóng mặt, dây đai hoặc giàn giáo có dấu hiệu hư hỏng, và đặc biệt là khi điểm neo hoặc lan can không còn đảm bảo an toàn.

Các trang bị bảo hộ lao động cần có khi làm việc trên cao

Khi làm việc trên cao, việc trang bị đúng PPE không chỉ giúp giảm nguy cơ rơi ngã mà còn hạn chế mức độ chấn thương nếu sự cố xảy ra. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ chỉ có được khi thiết bị phù hợp với môi trường làm việc, được sử dụng đúng cách và đồng bộ với các biện pháp an toàn khác.

Những trang bị bảo hộ lao động quan trọng nhất khi làm việc trên cao gồm:

• Dây đai an toàn toàn thân và bộ chống rơi ngã: Đây là thiết bị quan trọng nhất đối với công việc có nguy cơ rơi ngã. Dây đai toàn thân giúp giữ cơ thể khi xảy ra trượt ngã, nhưng để phát huy hiệu quả, cần đi kèm móc khóa, dây phụ, bộ giảm sốc hoặc thiết bị chống rơi phù hợp. Quan trọng hơn, hệ thống này chỉ an toàn khi điểm neo đủ chắc chắn và đúng chức năng kỹ thuật. Vì vậy, khi chọn dây an toàn lao động hay đai an toàn, doanh nghiệp cần dựa vào độ cao thao tác, phạm vi di chuyển và đặc điểm vị trí neo, thay vì chỉ nhìn vào giá.

• Mũ bảo hộ có quai cài: Mũ bảo hộ giúp bảo vệ đầu khỏi vật rơi và va đập thứ cấp khi xảy ra sự cố. Với công việc trên cao, quai cài là chi tiết rất quan trọng vì nó giúp hạn chế rơi mũ khi có gió mạnh, khi leo trèo hoặc khi người lao động thay đổi tư thế đột ngột.

• Giày bảo hộ chống trượt: Đây là PPE thường bị xem nhẹ nhưng lại liên quan trực tiếp đến nguy cơ trượt chân và ngã cao. Giày bảo hộ chống trượt giúp tăng độ bám trên thép, bê tông, mái tôn và mặt sàn ướt. Với môi trường công trường, nên ưu tiên loại có đế bám tốt, mũi bảo vệ và khả năng chống đâm xuyên nếu cần. Trên thực tế, một bước trượt đầu tiên rất thường bắt nguồn từ việc chọn sai giày, nên việc đầu tư giày bảo hộ lao động chính hãng, đặc biệt là giày bảo hộ cho công nhân xây dựng, có ý nghĩa rất lớn trong phòng ngừa tai nạn.

• Găng tay, kính bảo hộ và phụ kiện hỗ trợ khác: Găng tay bảo hộ lao động giúp tăng độ bám khi cầm nắm thang, thanh giằng, dụng cụ hoặc bề mặt kim loại. Kính bảo hộ giúp bảo vệ mắt khi làm việc ngoài trời hoặc gần nguồn bụi, tia lửa. Tùy từng môi trường, doanh nghiệp có thể cần bổ sung thêm phụ kiện hỗ trợ để hệ thống bảo vệ đồng bộ và hiệu quả hơn.

Muốn giảm tai nạn khi làm việc trên cao, doanh nghiệp không thể chỉ trang bị cho có. Điều quan trọng là chọn đúng thiết bị, đúng tiêu chuẩn và đúng môi trường sử dụng. Khi PPE được đầu tư bài bản và dùng đúng cách, hiệu quả phòng ngừa tai nạn lao động khi làm việc trên cao sẽ cao hơn rõ rệt.

Trả lời nhanh về tai nạn làm việc trên cao

Làm việc trên cao ở những vị trí nào là nguy hiểm nhất?

Nguy hiểm nhất là các vị trí có nguy cơ rơi ngã cao nhưng không gian thao tác hẹp hoặc thiếu bảo vệ tập thể, như mép sàn không có lan can, mái dốc, mái giòn dễ vỡ, giàn giáo tạm, sàn thao tác chênh vênh, hố thang, lỗ mở, ban công và dầm xà hẹp.

Những lỗi nào là lỗi nhỏ nhưng dễ dẫn đến tai nạn lớn?

Các lỗi nhỏ nhưng rất nguy hiểm gồm không cài quai mũ, móc dây vào điểm neo yếu, mang vật nặng khi leo thang, rướn người quá tầm với, đi giày không phù hợp và tháo dây an toàn khi di chuyển. Đây thường là những sai sót do chủ quan nhưng lại dễ dẫn đến ngã cao.

Khi nào cần dừng công việc vì không còn an toàn?

Cần dừng ngay khi có mưa to, gió mạnh, sấm sét, mặt sàn trơn, người lao động không khỏe, thiết bị rung lắc, dây đai sờn rách, móc khóa hư hỏng hoặc điểm neo, lan can không còn đảm bảo. Dừng việc đúng lúc là biện pháp phòng ngừa cần thiết.

Làm việc trên cao có bắt buộc phải dùng dây đai toàn thân không?

Trong hầu hết công việc trên cao có nguy cơ rơi ngã, dây đai toàn thân gần như là PPE bắt buộc. Tuy nhiên, thiết bị chỉ phát huy hiệu quả khi dùng đúng loại, móc đúng điểm neo và phù hợp điều kiện thi công.

Doanh nghiệp nên cấp phát PPE cho công việc trên cao theo nguyên tắc nào? Doanh nghiệp nên cấp phát PPE theo mức độ rủi ro, loại công việc, môi trường làm việc, tiêu chuẩn kỹ thuật và tình trạng sức khỏe của người lao động. Quy định cấp phát cần rõ ràng, cụ thể và bám sát nhu cầu sử dụng thực tế.

Kết luận

Tóm lại, tai nạn khi làm việc trên cao thường không xuất phát từ một lỗi riêng lẻ mà là hệ quả của nhiều yếu tố cộng dồn như thao tác chủ quan, thiết bị không đạt chuẩn, môi trường bất lợi và quản lý lỏng lẻo. Muốn giảm các nguy cơ tai nạn khi làm việc trên cao, doanh nghiệp cần kết hợp kiểm soát kỹ thuật, huấn luyện an toàn và cấp phát PPE phù hợp với từng vị trí công việc. Trong đó, các giải pháp như dây an toàn toàn thân, mũ bảo hộ, giày chống trượt và hệ thống chống rơi ngã giữ vai trò đặc biệt quan trọng. An Nhiên Safety không chỉ cung cấp trang bị bảo hộ lao động mà còn đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc an toàn, bền vững và đúng tiêu chuẩn.

Tài liệu tham khảo

1. Working at height. (Không có ngày tháng). OSHwiki. https://oshwiki.osha.europa.eu/en/themes/working-height

2. Jain, V., Jain, S., & Dhaon, B. K. (2014, Tháng 10). A Multi Factorial Analysis of the epidemiology of Injuries from Falls from Heights. PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4296329/

3. Zlatar, T., Lago, E. M. G., Soares, W. d. A., Baptista, J. d. S., & Barkokébas Junior, B. (2019). Falls from height: analysis of 114 cases. SciELO. https://www.scielo.br/j/prod/a/J6QH4TYKqHSvPB9xK8YBvJm/?lang=en

4. Working at Height: Top Risks and Common Mistakes in 2025. (2025, Ngày 26 Tháng 6). Health Safety Digital. https://healthsafetydigital.com/news/working-at-height-top-risks-and-common-mistakes-in-2025

5. Fall Protection Hierarchy of Controls. (Không có ngày tháng). Cornell EHS. https://ehs.cornell.edu/campus-health-safety/occupational-safety/fall-prevention/fall-protection-hierarchy-controls

6. 10 Major Causes of Working at Height Accidents. (2025, Ngày 25 Tháng 4). HSE Blog. https://www.hseblog.com/working-height-accidents-causes/

7. Centers for Disease Control and Prevention. (2024, Ngày 1 Tháng 5). The Problem of Falls from Elevation in Construction and Prevention Resources. CDC. https://www.cdc.gov/niosh/bulletin/2024/construction-falls.html

8. 4-4-7-01-05-Working-at-Hieght. (Không có ngày tháng). Scribd. https://fr.scribd.com/document/968819277/4-4-7-01-05-Working-at-Hieght