Độ cao bao nhiêu phải đeo dây an toàn khi làm việc trên cao?

Khi làm việc trên mái, giàn giáo, thang, sàn nâng hay mép sàn, chỉ một bước hụt chân cũng có thể dẫn đến tai nạn ngã cao nghiêm trọng. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp và người lao động thường đặt câu hỏi: độ cao bao nhiêu phải đeo dây an toàn và khi nào dây an toàn trở thành yêu cầu bắt buộc? Theo các quy chuẩn an toàn lao động, mốc cần đặc biệt lưu ý là từ 2,0 m trở lên, hoặc thấp hơn nếu bên dưới có yếu tố nguy hiểm. Bài viết này từ An Nhiên Safety sẽ giúp bạn hiểu đúng quy định, cách chọn dây đai an toàn toàn thân, dây cứu sinh, bộ giảm sốc, điểm neo và giải pháp trang bị bảo hộ lao động phù hợp khi làm việc trên cao. 

Độ cao bao nhiêu phải đeo dây an toàn?

Theo quy định an toàn lao động tại Việt Nam, người lao động phải được áp dụng biện pháp chống rơi ngã khi làm việc từ 2,0 m trở lên so với mặt đất, mặt sàn, mặt kết cấu hoặc bề mặt bên dưới. Căn cứ TCVN 5308:1991, QCVN 18:2021/BXD và QCVN 01:2020/BCT, nếu không bố trí được sàn thao tác, lan can an toàn, tấm chặn chân, lưới bảo vệ hoặc sàn đỡ an toàn, người lao động phải sử dụng dây an toàn kết hợp dây cứu sinh.

Những trường hợp bắt buộc phải đeo dây an toàn

Làm việc trên mái nhà, mái tôn, mái nghiêng

Mái nhà, mái tôn và mái nghiêng là khu vực có nguy cơ ngã cao lớn do độ dốc, gió, bề mặt trơn, nước mưa, rong rêu hoặc kết cấu mái suy yếu. Với mái tôn, mái fibro xi măng cũ hoặc tấm lấy sáng, người lao động còn có thể bị rơi xuyên mái nếu vật liệu đã giòn, mục hoặc giảm khả năng chịu lực.

Khi không thể lắp lan can an toàn, người lao động phải dùng dây đai an toàn toàn thân, kết nối với dây cứu sinh chống rơi hoặc điểm neo cố định. Với mái rộng, nên bố trí dây cứu sinh ngang hoặc dọc để đảm bảo di chuyển an toàn.

Làm việc trên giàn giáo

Giàn giáo chỉ an toàn khi có sàn thao tác ổn định, lan can, tấm chặn chân, lối lên xuống phù hợp và được kiểm tra trước khi sử dụng. Nếu giàn giáo cao từ 2,0 m trở lên nhưng thiếu lan can, đang lắp dựng hoặc tháo dỡ, người lao động phải đeo dây an toàn.

Với giàn giáo treo hoặc gondola, dây cứu sinh cần độc lập với hệ treo giàn giáo để bảo vệ người lao động khi cáp, sàn treo hoặc cơ cấu nâng gặp sự cố.

Làm việc trên thang, sàn nâng, xe nâng người

Khi làm việc trên thang, người lao động cần duy trì ba điểm tiếp xúc. Nếu phải thao tác bằng cả hai tay, cần dùng dây định vị hoặc hệ thống chống rơi bổ sung. Với sàn nâng, boom lift hoặc xe nâng người, dây an toàn phải móc vào điểm neo được thiết kế sẵn trong lồng nâng, không móc tùy tiện vào lan can di động.

Làm việc gần mép sàn, lỗ mở, hố sâu

Mép sàn, lỗ mở, hố thang máy, giếng trời và hố kỹ thuật là khu vực có nguy cơ rơi ngã cao. Biện pháp ưu tiên là che đậy lỗ mở, lắp lan can, tấm chặn chân và biển cảnh báo. Nếu không thể thực hiện đầy đủ, người lao động phải sử dụng dây an toàn kết hợp dây cứu sinh, móc vào điểm neo chắc chắn phía trong sàn thao tác.

Thi công lắp đặt điện mặt trời, cơ điện, biển bảng, kết cấu thép

Các công việc như lắp điện mặt trời áp mái, cơ điện, biển bảng, kết cấu thép thường diễn ra ngoài trời, có gió, bề mặt đứng hẹp và nhiều hướng di chuyển phức tạp. Doanh nghiệp nên ưu tiên dây đai an toàn toàn thân, dây hai móc, dây cứu sinh tự co hoặc hệ thống dây cứu sinh ngang. Đồng thời cần kết hợp nón bảo hộ, giày bảo hộ chống trượt, găng tay và thiết bị cảnh báo khu vực nguy hiểm.

Làm việc ở khu vực không có lan can hoặc rào chắn an toàn

Trong kiểm soát rủi ro rơi ngã, lan can, rào chắn, tấm chặn chân, lưới an toàn và sàn thao tác là biện pháp bảo vệ tập thể cần được ưu tiên. Tuy nhiên, tại mái dốc, mép sàn tạm, kết cấu thép hoặc khu vực phải tháo rào chắn để chuyển vật tư, dây an toàn trở thành lớp bảo vệ cá nhân bắt buộc.

Trình tự kiểm soát nên gồm: loại bỏ nguy cơ rơi nếu có thể; lắp sàn thao tác, lan can, tấm chặn chân; bố trí lưới hoặc sàn đỡ an toàn; sau đó dùng dây đai toàn thân, dây cứu sinh và bộ giảm sốc. 

Có lan can, giàn giáo rồi có cần đeo dây an toàn không?

Nếu giàn giáo, sàn thao tác, lan can an toàn và tấm chặn chân được lắp đầy đủ, chắc chắn, đúng yêu cầu, người lao động có thể không bắt buộc đeo dây an toàn khi làm việc trong phạm vi bảo vệ. Tuy nhiên, vẫn phải đánh giá rủi ro thực tế, không nên hiểu rằng “có lan can là luôn an toàn”.

Người lao động vẫn cần đeo dây an toàn làm việc trên cao trong các trường hợp:

• Giàn giáo treo, giàn giáo đang lắp dựng hoặc tháo dỡ.
• Giàn giáo thiếu lan can, thiếu tấm chặn chân hoặc sàn thao tác chưa ổn định.
• Công việc phải rướn người ra ngoài lan can, làm gần mép biên, mái dốc, lỗ mở.
• HSE đánh giá cần bổ sung lớp bảo vệ cá nhân.

Tóm lại, lan can và giàn giáo là biện pháp bảo vệ tập thể; dây đai an toàn toàn thân, dây cứu sinh và điểm neo chắc chắn vẫn cần thiết khi nguy cơ rơi ngã chưa được kiểm soát đầy đủ.

Các loại dây an toàn thường dùng khi làm việc trên cao

Chọn đúng dây an toàn làm việc trên cao giúp hệ thống chống rơi phát huy hiệu quả khi xảy ra sự cố. Doanh nghiệp cần căn cứ vào độ cao, nguy cơ rơi tự do, phạm vi di chuyển, điểm neo và môi trường thi công để lựa chọn loại dây phù hợp.

Những lỗi nguy hiểm khi sử dụng dây an toàn

Dây an toàn chỉ bảo vệ người lao động khi được sử dụng đúng cách. Nếu dùng sai, thiết bị có thể mất hoàn toàn tác dụng hoặc thậm chí làm tăng mức độ chấn thương khi xảy ra tai nạn.

Đeo dây nhưng không móc vào điểm neo

Đây là lỗi rất nguy hiểm. Khi người lao động chỉ mặc dây trên người nhưng không móc vào điểm neo, hệ thống chống rơi không hề hoạt động. Trong trường hợp trượt chân hoặc mất thăng bằng, người lao động vẫn rơi tự do như khi không có dây.

Dây an toàn luôn cần đủ ba yếu tố: dây đai trên người, dây kết nối và điểm neo chắc chắn. Thiếu một trong ba yếu tố này, khả năng bảo vệ sẽ bị vô hiệu hóa.

Móc dây vào lan can yếu, ống nước, thanh tạm

Điểm neo phải là kết cấu có khả năng chịu lực. Không nên móc dây vào ống nước, máng cáp, lan can yếu, thanh giằng tạm, đường ống thông gió hoặc cấu kiện chưa được kiểm tra. Khi xảy ra cú rơi, lực giật có thể làm gãy hoặc bung các kết cấu này, khiến người lao động rơi cùng với vật bị kéo đứt.

Một điểm neo đúng phải được lựa chọn hoặc phê duyệt theo yêu cầu an toàn. Tại công trường, bộ phận HSE cần quy định rõ vị trí neo được phép sử dụng, tránh để người lao động tự móc vào bất cứ vị trí nào tiện tay.

Dùng dây bị sờn, rách, gỉ móc khóa

Dây bị sờn, rách, thủng, cháy xém, bạc màu nặng, dính hóa chất hoặc mòn mép đều có thể đã suy giảm khả năng chịu lực. Tương tự, móc khóa, D-ring hoặc khóa nối bị gỉ, nứt, cong, kẹt cũng không còn đảm bảo an toàn.

Không nên tiếp tục dùng dây chỉ vì “chưa đứt”. Trong an toàn lao động, thiết bị có dấu hiệu hư hỏng phải được cách ly, kiểm tra và loại bỏ nếu không đạt yêu cầu. Một vết cắt nhỏ trên dây dệt có thể trở thành điểm đứt khi chịu lực giật lớn.

Dùng sai loại dây cho môi trường thi công

Mỗi môi trường làm việc có yêu cầu khác nhau. Dây dùng trong xây dựng thông thường có thể không phù hợp với hàn cắt, hóa chất, điện, môi trường dầu mỡ hoặc ngoài trời nhiều tia UV. Nếu dùng sai loại, vật liệu có thể bị cháy, giòn, ăn mòn, mất đàn hồi hoặc suy giảm khả năng chịu lực.

Do đó, khi chọn dây an toàn làm việc trên cao, cần nêu rõ môi trường sử dụng với nhà cung cấp. Đây là yếu tố quan trọng để chọn đúng vật liệu dây, móc khóa, bộ giảm sốc và thiết bị kết nối.

Dùng dây lưng thay cho dây toàn thân trong công việc có nguy cơ rơi cao

Dây lưng không được thiết kế để hãm một cú rơi tự do nghiêm trọng. Khi xảy ra rơi, lực tác động tập trung vào vùng bụng và thắt lưng, có thể gây tổn thương cột sống, nội tạng hoặc khiến cơ thể bị treo ở tư thế nguy hiểm.

Với công việc trên mái, giàn giáo, kết cấu thép, sàn nâng, thang cao hoặc nơi không có lan can, doanh nghiệp nên dùng dây đai an toàn toàn thân thay vì dây lưng.

Không kiểm tra thiết bị trước ca làm việc

Không kiểm tra dây trước ca là lỗi thuộc về quy trình quản lý an toàn. Dây có thể đã bị chuột cắn, dính hóa chất, hư khóa, mất tem, hết hạn, bung chỉ hoặc từng chịu lực rơi mà người dùng không biết. Nếu đưa thiết bị này vào sử dụng, người lao động đang đặt tính mạng vào một hệ thống không còn đáng tin cậy.

Trước khi làm việc, người lao động cần kiểm tra tem nhãn, dây dệt, đường chỉ, móc khóa, D-ring, bộ giảm sốc và điểm neo. Bộ phận HSE cần có quy trình kiểm tra định kỳ và ghi nhận tình trạng thiết bị.

Dây an toàn đã từng hãm rơi có dùng lại được không?

Dây an toàn hoặc bộ giảm sốc đã từng tham gia hãm một cú rơi không nên tiếp tục sử dụng. Dù bên ngoài thiết bị có thể chưa đứt, cấu trúc bên trong đã chịu lực lớn, có thể bị kéo giãn, bung chỉ hoặc suy yếu. Thiết bị cần được cách ly, kiểm tra và loại bỏ theo quy trình an toàn.

Đây là nguyên tắc quan trọng vì hệ thống chống rơi chỉ đáng tin cậy khi toàn bộ thành phần còn nguyên vẹn và chưa vượt quá giới hạn làm việc an toàn.

Mua dây an toàn làm việc trên cao ở đâu uy tín?

Doanh nghiệp nên chọn nhà cung cấp có sản phẩm rõ nguồn gốc, đầy đủ CO/CQ, thông tin kỹ thuật minh bạch và tư vấn đúng theo môi trường thi công. Không nên mua dây an toàn chỉ vì giá rẻ, vì đây là thiết bị chống rơi ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng người lao động.

An Nhiên Safety cung cấp thiết bị bảo hộ lao động, PPE và giải pháp an toàn cho xây dựng, cơ khí, năng lượng, kho vận, dầu khí, F&B, thủy sản và công nghiệp nặng. Với định hướng tư vấn theo rủi ro thực tế, An Nhiên Safety hỗ trợ doanh nghiệp chọn đúng dây an toàn, nón bảo hộ, giày bảo hộ chống trượt và thiết bị bảo hộ phù hợp, giúp tuân thủ quy định và giảm rủi ro tai nạn khi làm việc trên cao.

Câu hỏi thường gặp về độ cao bao nhiêu phải đeo dây an toàn?

• Đeo dây an toàn nhưng không móc vào điểm neo có tác dụng không?
  Không. Dây an toàn chỉ bảo vệ khi được móc vào điểm neo chắc chắn qua dây treo hoặc dây cứu sinh; nếu không móc neo, người lao động vẫn có thể rơi tự do.

• Doanh nghiệp nên trang bị loại dây an toàn nào cho công nhân?
  Nên ưu tiên dây đai an toàn toàn thân kết hợp dây cứu sinh, dây hai móc hoặc bộ giảm sốc, tùy độ cao, điểm neo, phạm vi di chuyển và môi trường thi công.

• Dây chống sốc có cần thiết không?
  Có. Dây chống sốc giúp hấp thụ năng lượng rơi, giảm lực giật truyền vào cơ thể, đặc biệt cần thiết trong công việc có nguy cơ rơi tự do khi làm việc trên cao.

Kết bài

Người lao động phải được bảo vệ khi làm việc từ 2,0 m trở lên, và cả dưới 2,0 m nếu có nguy cơ rơi ngã hoặc vật chướng ngại nguy hiểm bên dưới. Dây an toàn chỉ phát huy hiệu quả khi chọn đúng loại, đeo đúng cách, móc đúng điểm neo, có dây cứu sinh và bộ giảm sốc phù hợp. Doanh nghiệp cần ưu tiên lan can, sàn thao tác, lưới an toàn, đồng thời trang bị PPE đạt chuẩn cho từng môi trường thi công. An Nhiên Safety đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc tư vấn và cung cấp giải pháp bảo hộ lao động an toàn, đúng chuẩn và phù hợp thực tế.