Giữa nhiều lựa chọn như khẩu trang y tế, N95, KN95, FFP2, FFP3 hay mặt nạ có phin lọc, không ít người vẫn băn khoăn đâu là các loại khẩu trang chống virus phù hợp với nhu cầu thực tế. Thực tế, hiệu quả bảo vệ hô hấp không chỉ nằm ở tên gọi hay phần trăm lọc, mà còn phụ thuộc vào tiêu chuẩn, độ kín khít và bối cảnh sử dụng. Bài viết này An Nhiên Safety sẽ giúp bạn hiểu rõ từng loại khẩu trang chống virus phổ biến, so sánh đặc điểm bảo vệ và cách chọn đúng theo môi trường sinh hoạt hoặc làm việc.

Các loại khẩu trang chống virus phổ biến hiện nay

Khẩu trang y tế

Khẩu trang y tế là loại phổ biến nhất trong sinh hoạt hằng ngày. Cấu tạo thường gồm nhiều lớp, có vai trò chính là chặn giọt bắn lớn và hỗ trợ giảm phát tán dịch tiết hô hấp ra môi trường.

• Phù hợp với: đi làm, đi học, nơi công cộng nguy cơ thấp đến vừa

• Ưu điểm: dễ dùng, gọn nhẹ, dễ thay

• Giới hạn: không ôm kín mặt như respirator, nên mức bảo vệ hô hấp không cao bằng N95, KN95 hay FFP2

Nói cách khác, khi hỏi khẩu trang y tế có chống virus không, câu trả lời là có hỗ trợ ở mức cơ bản, nhưng không phải là lựa chọn tối ưu nếu cần tăng mức bảo vệ trong môi trường nguy cơ cao hơn.

Khẩu trang N95

Khẩu trang N95 thuộc nhóm respirator, được thiết kế để ôm sát mặt và buộc phần lớn không khí hít vào đi qua lớp lọc. Đây là lý do N95 thường được xem là một trong những lựa chọn bảo vệ cao hơn trong nhóm khẩu trang phổ biến.

• Phù hợp với: nơi đông kín, tiếp xúc lâu, chăm người bệnh tại nhà, một số môi trường y tế

• Ưu điểm: mức bảo vệ cao hơn khẩu trang y tế khi đeo đúng

• Lưu ý: chỉ phát huy hiệu quả khi đeo vừa khít, không hở ở mũi, má và cằm

Vì vậy, điểm quan trọng của N95 chống virus không chỉ nằm ở màng lọc, mà còn ở độ kín khít thực tế khi đeo.[1]

Khẩu trang KN95

Khẩu trang KN95 cũng thuộc nhóm respirator tiêu chuẩn cao và thường được xem là lựa chọn gần với N95 trên thị trường dân dụng. Nếu đạt chuẩn thật và ôm kín mặt tốt, KN95 có thể cho mức bảo vệ cao hơn rõ rệt so với khẩu trang y tế.[2]

• Phù hợp với: đi lại hằng ngày, môi trường đông người, không gian kín

• Ưu điểm: dễ tiếp cận hơn, mẫu mã đa dạng hơn

• Lưu ý: cần kiểm tra kỹ nguồn gốc, chứng nhận và độ kín mặt

Với câu hỏi KN95 có chống virus không, câu trả lời là có thể bảo vệ tốt hơn mức cơ bản, nhưng điều kiện là phải là hàng đạt chuẩn và đeo đúng cách.

Khẩu trang FFP2 / FFP3

Khẩu trang FFP2 và khẩu trang FFP3 là các chuẩn respirator phổ biến trong hệ EN149 của châu Âu. Cả hai đều thuộc nhóm bảo vệ hô hấp cao hơn khẩu trang y tế, nhưng không ở cùng một mức.

• FFP2: phù hợp khi cần nâng mức bảo vệ trong cộng đồng hoặc nơi làm việc đông người

• FFP3: phù hợp với nhu cầu bảo vệ cao hơn, đặc thù hơn

Điểm khác nhau chính: FFP3 cho mức lọc và kiểm soát rò rỉ cao hơn, nhưng thường bí và nặng hơn FFP2[3]

Nếu cần hiểu nhanh FFP2 với FFP3 khác nhau thế nào, có thể xem FFP2 là mức nâng cấp mạnh cho cộng đồng, còn FFP3 nghiêng nhiều hơn về nhu cầu cao hơn và chuyên biệt hơn.

Bán mặt nạ / mặt nạ có phin lọc

Khi nói đến bán mặt nạ bảo hộ hay mặt nạ có phin lọc, đây không còn là khẩu trang thông thường mà là thiết bị bảo vệ hô hấp chuyên dụng hơn. Nhóm này phù hợp với môi trường có bụi nghề nghiệp, khói, hơi vô cơ, mùi hoặc tác nhân cần thay phin riêng.

• Phù hợp với: xưởng bụi, mài cắt, chà nhám, môi trường có hơi và tác nhân nghề nghiệp rõ ràng

• Ưu điểm: độ kín cao hơn, thay phin theo nhu cầu

• Giới hạn: cồng kềnh hơn, nặng hơn, không phù hợp cho mọi bối cảnh sinh hoạt hằng ngày

Vì vậy, nếu nhu cầu đã chuyển từ “khẩu trang chống virus” sang bảo vệ theo tác nhân nghề nghiệp, người dùng nên tham khảo thêm các nhóm mặt nạ bảo hộ lao động hoặc mặt nạ bảo hộ y tế để chọn đúng thiết bị.

Cách chọn khẩu trang phù hợp theo từng nhu cầu sử dụng

Muốn chọn đúng cách chọn khẩu trang phù hợp, trước hết cần bỏ thói quen nhìn vào tên gọi rồi quyết định ngay. Một sản phẩm ghi N95, KN95 hay FFP2 chưa chắc đã là lựa chọn đúng cho bạn nếu nó không phù hợp với bối cảnh sử dụng hoặc không ôm sát khuôn mặt.

Về nguyên tắc, nên chọn theo bốn yếu tố.

1. Thứ nhất là mức nguy cơ phơi nhiễm: bạn đang đi lại ngoài trời, ở nơi công cộng đông người hay chăm người bệnh trong không gian kín. [4]

2. Thứ hai là độ ôm kín mặt: sản phẩm có kín mũi, má, cằm hay không. [4]

3. Thứ ba là thời gian phải đeo liên tục: một loại rất mạnh nhưng quá bí có thể khiến người dùng tháo ra giữa chừng, làm giảm hiệu quả thực tế. [4]

4. Thứ tư là tác nhân cần lọc: nếu môi trường có bụi nghề nghiệp, khói hay hơi vô cơ, logic chọn sẽ khác với mục tiêu phòng giọt bắn và hạt khí dung mang mầm bệnh. [4]

Vì thế, chọn khẩu trang đúng không phải là chọn loại “có vẻ mạnh nhất”, mà là chọn loại đạt chuẩn, đúng bối cảnh và đeo được đúng cách trong suốt thời gian cần thiết.

Bảng gợi ý chọn khẩu trang theo bối cảnh sử dụng

Những hiểu lầm thường gặp khi chọn khẩu trang chống virus

• Khẩu trang nào cũng chống virus như nhau

  Đây là hiểu lầm phổ biến nhất. Thực tế đúng hơn là mỗi nhóm khẩu trang cho mức bảo vệ khác nhau. Khẩu trang y tế, KN95, N95, FFP2, FFP3 hay bán mặt nạ có phin lọc không nằm cùng một bậc khi xét về độ kín mặt và khả năng giảm hít phải hạt trong không khí. Điều người dùng nên nhớ là không thể đánh đồng tất cả các loại khẩu trang chống virus chỉ bằng một nhãn gọi chung.[5]

• Chỉ cần nhìn phần trăm lọc, không cần quan tâm độ kín mặt

  Nhiều người mua khẩu trang chỉ nhìn thấy con số 95% hoặc 99% rồi cho rằng như vậy là đủ. Thực tế đúng hơn là nếu khẩu trang hở ở má, sống mũi hoặc cằm, không khí vẫn có thể đi vòng qua lớp lọc. Điều nên nhớ là phần trăm lọc chỉ có ý nghĩa khi sản phẩm đạt chuẩn thật và được đeo đúng khít.[6]

• KN95 nào cũng giống nhau

  Hiểu lầm này rất dễ gặp vì thị trường có nhiều sản phẩm cùng gắn nhãn KN95. Thực tế đúng hơn là chất lượng KN95 có thể không đồng đều nếu nguồn gốc và chứng nhận không rõ ràng. Điều người dùng nên nhớ là với KN95, nơi bán, thông tin chuẩn và uy tín nhà cung cấp rất quan trọng, không kém gì bản thân tên gọi sản phẩm.[7]

• Khẩu trang có van thở vẫn tốt cho phòng lây nhiễm cộng đồng

  Nhiều người thích loại có van vì dễ thở hơn. Thực tế đúng hơn là van thở có thể làm khí thở ra thoát ra ngoài mà không đi qua màng lọc như nhóm không van. Vì vậy, với mục tiêu phòng lây nhiễm cộng đồng và kiểm soát nguồn lây, loại có van thường không phải lựa chọn ưu tiên. Điều người dùng nên nhớ là dễ thở hơn không đồng nghĩa với phù hợp hơn cho mọi bối cảnh.[8]

• Đeo càng nhiều lớp càng tốt

  Hiểu lầm này thường đi kèm câu hỏi đeo 2 lớp khẩu trang có hiệu quả hơn không. Thực tế đúng hơn là việc tăng thêm lớp chỉ có giá trị khi nó giúp cải thiện độ kín khít mà không làm biến dạng respirator. Với N95, KN95 hay nhóm respirator tương tự, không nên chồng thêm một khẩu trang hoặc respirator khác lên trên chỉ vì nghĩ như vậy sẽ an toàn hơn. Điều cần nhớ là cấu hình đeo sai có thể làm giảm độ kín và giảm hiệu quả thực tế.[9]

• Dùng đến khi rách mới thay

  Nhiều người có thói quen dùng khẩu trang cho đến khi thấy rách mới bỏ. Thực tế đúng hơn là khẩu trang hoặc respirator cần thay khi bị bẩn, ẩm, hỏng, giãn dây, mất độ ôm hoặc bắt đầu gây khó thở. Điều nên nhớ là khẩu trang chống virus dùng được bao lâu không chỉ phụ thuộc vào thời gian, mà còn phụ thuộc vào tình trạng thực tế của sản phẩm sau khi sử dụng.[10]

Gợi ý địa chỉ chọn khẩu trang đúng tiêu chuẩn theo nhu cầu sử dụng

Khi chọn mua các loại khẩu trang chống virus như N95, KN95, FFP2 hoặc dòng chuyên dụng cho môi trường nghề nghiệp, người dùng nên ưu tiên nơi bán có thông tin tiêu chuẩn rõ ràng và tư vấn đúng nhu cầu. Đây là cách giúp phân biệt giữa khẩu trang cơ bản và thiết bị bảo vệ hô hấp chuyên dụng, tránh chọn sai theo quảng cáo.

Nên ưu tiên đơn vị có:

• thông tin chuẩn/chứng nhận rõ ràng như CE, ANSI, ISO, TCVN

• mô tả đúng bối cảnh sử dụng

• tư vấn chọn theo mức nguy cơ và môi trường làm việc

An Nhiên Safety là địa chỉ phù hợp để tham khảo nếu bạn cần giải pháp trang bị bảo hộ lao động và PPE cho dân dụng lẫn sản xuất, xây dựng, kho vận hay công nghiệp. Ngoài khẩu trang, hệ thống còn hỗ trợ mở rộng sang mặt nạ bảo hộ lao động và các giải pháp bảo hộ liên quan.

Kết luận

Không có một loại khẩu trang chống virus nào là tối ưu cho mọi tình huống; lựa chọn đúng phải dựa trên loại thiết bị, mức độ ôm kín mặt, tác nhân cần lọc và môi trường sử dụng. Khẩu trang y tế phù hợp cho nhu cầu cơ bản, trong khi N95, KN95, FFP2 hay FFP3 cho mức bảo vệ hô hấp cao hơn khi cần tăng cường an toàn. Nếu cần chọn các loại khẩu trang chống virus đúng tiêu chuẩn, đúng nhu cầu và đúng bối cảnh, An Nhiên Safety là địa chỉ đáng tham khảo trong hệ giải pháp trang bị bảo hộ lao động chuyên nghiệp.

Trả lời nhanh về các loại khẩu trang chống virus

1. Loại khẩu trang nào phù hợp hơn khi cần bảo vệ trước nguy cơ lây nhiễm?

Nếu mục tiêu là tăng mức bảo vệ hô hấp trong bối cảnh nguy cơ cao hơn, nhóm respirator ôm kín như N95 hoặc chuẩn tương đương thường phù hợp hơn khẩu trang y tế.

2. Khẩu trang có van thở có nên dùng khi cần phòng lây nhiễm không?

Không nên ưu tiên trong bối cảnh phòng lây nhiễm cộng đồng. Loại có van có thể giúp dễ thở hơn, nhưng không phù hợp khi cần kiểm soát nguồn lây và hạn chế phát tán hạt hô hấp ra môi trường.

3. Đeo 2 lớp khẩu trang có hiệu quả hơn 1 lớp không?

Chỉ trong một số trường hợp nhất định, việc tăng thêm lớp có thể giúp cải thiện độ ôm khít. Tuy nhiên, với N95, KN95 hoặc respirator tương tự, không nên chồng thêm khẩu trang hoặc respirator khác lên trên vì có thể làm giảm độ kín mặt.

4. Khẩu trang chống virus dùng được bao lâu thì nên thay?

Không có một mốc cố định áp cho mọi loại. Nguyên tắc chung là thay ngay khi khẩu trang hoặc respirator bị bẩn, ẩm, hỏng, giãn dây, mất độ kín hoặc gây khó thở.

5. Khẩu trang y tế có chống virus không?

Khẩu trang y tế có giá trị trong việc chặn giọt bắn lớn và hỗ trợ kiểm soát nguồn lây, nhưng không kín mặt như respirator. Vì vậy, đây là lựa chọn phù hợp cho mức bảo vệ cơ bản đến vừa, không phải mức cao nhất trước aerosol trong không khí.

Tài liệu tham khảo

1. Shah, Y. (2021). Experimental investigation of indoor aerosol dispersion and transport in the context of COVID-19. Physics of Fluids. https://pubs.aip.org/aip/pof/article-abstract/33/7/073315/1076712/Experimental-investigation-of-indoor-aerosol?redirectedFrom=PDF

2. Brochot, C. (2020, Ngày 30 Tháng 10). How Effective Is the Filtration of \'KN95\' Filtering Facepiece Respirators During the COVID-19 Pandemic?. PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7797761/

3. Comparison of Mask Standards, Ratings, and Effectiveness. (Không có ngày tháng). Smart Air. https://smartairfilters.com/en/blog/comparison-mask-standards-rating-effectiveness/

4. Freeman, C. E. (2022). Do They Really Work? Quantifying Fabric Mask Effectiveness to Improve Public Health Messaging. PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9180754/

5. Mayo Clinic Staff. (Không có ngày tháng). How well do face masks protect against COVID-19?. Mayo Clinic. http://mayoclinic.org/diseases-conditions/coronavirus/in-depth/coronavirus-mask/art-20485449

6. Brooks, J. T. (2021, Ngày 10 Tháng 2). Maximizing Fit for Cloth and Medical Procedure Masks to Improve Performance and Reduce SARS-CoV-2 Transmission and Exposure, 2021. MMWR. https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/70/wr/mm7007e1.htm

7. Counterfeit Respirators / Misrepresentation of NIOSH-Approval. (Không có ngày tháng). Centers for Disease Control and Prevention. https://www.cdc.gov/niosh/ppe/counterfeit_respirators/other.html

8. CDC mask guidance: Masks with valves or vents do not prevent spread of coronavirus. (2020, Ngày 13 Tháng 8). The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/health/2020/08/13/cdc-mask-guidance-masks-valves/

9. CDC says double masking with a cloth and surgical mask significantly reduces exposure to Covid. (2021, Ngày 10 Tháng 2). CNBC. https://www.cnbc.com/2021/02/10/cdc-double-masking-with-a-surgical-and-cloth-mask-reduces-exposure.html

10. Wetzel, C. (2022, Ngày 14 Tháng 1). Can You Reuse a KN95 or N95 Mask? Experts Say Yes, but Follow These Steps. Smithsonian Magazine. https://www.smithsonianmag.com/smart-news/can-you-reuse-a-kn95-or-n95-mask-experts-say-yes-but-follow-these-steps-180979404/