An Toàn Điện Trong Nhà Máy: Quy Trình, PPE Và Biện Pháp Cần Thiết

An toàn điện trong nhà máy đòi hỏi doanh nghiệp kiểm soát đồng thời mối nguy điện giật, hồ quang, chập mạch và cháy nổ. Quy trình cần kết hợp đánh giá rủi ro, biện pháp kỹ thuật, LOTO, huấn luyện nhân sự và trang bị bảo hộ cá nhân phù hợp. Cùng An Nhiên Safety tìm hiểu cách lựa chọn PPE, dụng cụ cách điện và phương tiện cảnh báo theo từng công việc, cấp điện áp và điều kiện vận hành. 

An Toàn Điện Trong Nhà Máy Cần Kiểm Soát Những Mối Nguy Nào?

Điện giật và tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp

Điện giật xảy ra khi cơ thể người trở thành đường dẫn của dòng điện. Trong môi trường nhà máy, nguy cơ này thường được chia thành hai dạng:

• Tiếp xúc trực tiếp: Người lao động chạm vào phần đang mang điện như thanh cái, đầu cực, dây dẫn hở hoặc điểm đấu nối chưa được cách ly.[1]
• Tiếp xúc gián tiếp: Người lao động chạm vào vỏ thiết bị, khung máy hoặc kết cấu kim loại bị nhiễm điện do dòng rò, hỏng cách điện hoặc mất liên kết tiếp địa.

Rủi ro thường xuất hiện trong quá trình vận hành đóng cắt, vệ sinh tủ điện, kiểm tra định kỳ, sửa chữa sự cố và bảo trì thiết bị. Môi trường ẩm ướt, bề mặt dẫn điện hoặc không gian chật hẹp có thể làm hậu quả nghiêm trọng hơn. 

Hồ quang điện, bỏng nhiệt và vật liệu nóng chảy

Hồ quang điện không chỉ gây nguy cơ điện giật mà còn có thể giải phóng nhiệt, áp lực, ánh sáng mạnh và vật liệu nóng chảy trong thời gian rất ngắn. Hậu quả có thể bao gồm bỏng nhiệt, tổn thương mắt–mặt, cháy quần áo và chấn thương do mảnh văng.[2]

Nguy cơ hồ quang cần được đánh giá khi người lao động thao tác gần tủ điện trung thế, hạ thế, thiết bị đóng cắt hoặc phần đang mang điện. Trang bị bảo vệ có thể bao gồm kính bảo hộ, tấm che mặt và quần áo bảo vệ nhiệt, hồ quang điện. 

Chập mạch, quá tải, cháy nổ và gián đoạn sản xuất

Chập mạch và quá tải có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân:

• Dây dẫn bị hư hỏng lớp cách điện, đấu nối lỏng hoặc có tiết diện không phù hợp.
• Tủ điện và thiết bị đóng cắt bị bụi bẩn, ẩm ướt hoặc xuống cấp.
• Thiết bị bảo vệ không phù hợp hoặc không hoạt động đúng yêu cầu.
• Môi trường có nhiệt độ cao, hóa chất ăn mòn hoặc rung động thường xuyên.
• Phụ tải vận hành vượt quá khả năng thiết kế của hệ thống.

Sự cố không chỉ gây cháy nổ tại chỗ mà còn có thể làm hỏng thiết bị quan trọng và buộc dây chuyền sản xuất phải dừng hoạt động. Doanh nghiệp cần kiểm soát nhóm rủi ro này từ khâu thiết kế, lắp đặt đến vận hành, giám sát tải và bảo trì hệ thống điện.[3]

Các yếu tố làm tăng rủi ro trong từng khu vực nhà máy

Mức độ nguy hiểm không giống nhau giữa các phân xưởng. Những yếu tố thường làm tăng rủi ro điện gồm:

• Độ ẩm cao, hơi nước hoặc nước ngưng tụ.
• Nhiệt độ môi trường cao hoặc thay đổi liên tục.
• Bụi dẫn điện, bụi dễ cháy hoặc hóa chất ăn mòn.
• Không gian chật hẹp, khó tiếp cận và khó thoát hiểm.
• Nhiều bề mặt kim loại như kết cấu, sàn và máy móc.
• Xe nâng, cầu trục hoặc phương tiện nội bộ di chuyển gần cáp và tủ điện.
• Nhiều nhóm cùng làm việc như vận hành, bảo trì và nhà thầu.
• Nguồn điện tạm thời hoặc điểm đấu nối chưa được kiểm soát chặt chẽ.

Quy Định Và Pháp Luật Về An Toàn Điện Doanh Nghiệp Hiện Nay 2026

Luật Điện lực 61/2024/QH15 và Nghị định 62/2025/NĐ-CP

Luật Điện lực số 61/2024/QH15 được thông qua ngày 30/11/2024, có hiệu lực từ ngày 01/02/2025. Luật quy định về hoạt động điện lực, sử dụng điện, bảo vệ công trình điện lực và trách nhiệm bảo đảm an toàn của các tổ chức, cá nhân liên quan.[4]

Nghị định 62/2025/NĐ-CP được ban hành ngày 04/03/2025 và có hiệu lực từ cùng ngày. Nghị định hướng dẫn Luật Điện lực về bảo vệ công trình điện lực và an toàn trong lĩnh vực điện lực, đồng thời thay thế Nghị định 14/2014/NĐ-CP và Nghị định 51/2020/NĐ-CP.[5]

Đối với doanh nghiệp sản xuất, các yêu cầu cần chú ý gồm:

• Xây dựng quy trình vận hành, bảo trì và xử lý sự cố điện.
• Quản lý sơ đồ hệ thống, hồ sơ kỹ thuật và nhật ký vận hành.
• Phân công rõ người chỉ huy, giám sát và trực tiếp thực hiện.
• Trang bị PPE, dụng cụ an toàn, thiết bị đo kiểm và biển cảnh báo.
• Huấn luyện, sát hạch, xếp bậc và cấp thẻ an toàn điện đúng đối tượng.
• Kiểm soát quyền tiếp cận và giao việc phù hợp với năng lực, bậc an toàn.

QCVN 25:2025/BCT về an toàn điện

QCVN 25:2025/BCT được ban hành kèm Thông tư 41/2025/TT-BCT ngày 22/06/2025 và có hiệu lực từ ngày 08/08/2025. Thông tư này thay thế Thông tư 39/2020/TT-BCT, văn bản ban hành QCVN 01:2020/BCT trước đó.[6]

Quy chuẩn áp dụng cho tổ chức, cá nhân thực hiện công việc xây dựng, vận hành, thí nghiệm, kiểm định hoặc sửa chữa đường dây và thiết bị điện tại Việt Nam. Khi triển khai trong nhà máy, cần phân biệt:

• Làm việc không có điện: Đã cắt điện, ngăn tái cấp điện, kiểm tra không còn điện và nối đất khi cần.
• Làm việc gần nơi có điện: Phải duy trì khoảng cách an toàn, bố trí rào chắn, biển báo và giám sát.
• Làm việc với phần có điện: Chỉ thực hiện khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu về kỹ thuật, nhân sự, quy trình và phương tiện bảo vệ.

Quyết định 305/QĐ-BCT năm 2026 và yêu cầu cập nhật dẫn chiếu

Quyết định 305/QĐ-BCT ngày 12/02/2026 đính chính một số dẫn chiếu tại Điều 4, Điều 51 và Điều 52 của Nghị định 62/2025/NĐ-CP.

Doanh nghiệp cần sử dụng bản đã được đính chính khi rà soát quy trình, biểu mẫu, tài liệu huấn luyện, phiếu công tác và hồ sơ pháp lý. Quyết định này chỉ sửa các dẫn chiếu kỹ thuật, không tạo thêm một hệ thống nghĩa vụ an toàn điện mới.[7]

6 Nhóm Biện Pháp An Toàn Điện Trong Nhà Máy Cần Đảm Bảo

Đánh giá rủi ro theo công việc, thiết bị và khu vực

Mọi biện pháp an toàn phải bắt đầu từ việc nhận diện mối nguy và đánh giá rủi ro cụ thể. Doanh nghiệp cần xác định:

• Nguồn điện, cấp điện áp và loại hệ thống.
• Các nguồn năng lượng khác như cơ học, thủy lực, khí nén hoặc nhiệt.
• Thiết bị, khu vực và những người có thể bị ảnh hưởng.
• Điều kiện môi trường như độ ẩm, bụi, nhiệt độ cao hoặc không gian hạn chế.
• Hoạt động đồng thời và sự tham gia của nhà thầu.

Kiểm soát bằng thiết kế và biện pháp kỹ thuật

Biện pháp kỹ thuật là lớp kiểm soát ưu tiên nhằm hạn chế khả năng người lao động tiếp xúc với phần mang điện. Các giải pháp thường được xem xét gồm:

• Duy trì tình trạng cách điện phù hợp.
• Che chắn hoặc bố trí rào chắn ngăn tiếp xúc với phần mang điện.
• Sử dụng liên động để hạn chế thao tác sai hoặc tiếp cận khi còn điện.
• Lựa chọn thiết bị đóng cắt và bảo vệ phù hợp.
• Thiết kế, lắp đặt và duy trì hệ thống nối đất.
• Bố trí hệ thống điện thuận lợi cho vận hành, kiểm tra và bảo trì an toàn.

Cắt điện, ngăn có điện trở lại và xác nhận tình trạng an toàn

Quy trình cơ bản khi làm việc với thiết bị điện cần bao gồm:

• Cắt điện khỏi thiết bị hoặc khu vực làm việc.
• Ngăn khả năng tái cấp điện ngoài ý muốn.
• Kiểm tra và xác nhận không còn điện bằng thiết bị phù hợp.
• Nối đất và ngắn mạch khi công việc yêu cầu.
• Bố trí rào chắn và biển báo tại khu vực làm việc.

Biện pháp tổ chức, phiếu/lệnh và giám sát công việc

Công việc có nguy cơ điện cần được quản lý bằng phiếu công tác hoặc lệnh công tác phù hợp. Trách nhiệm phải được phân định rõ cho:

• Người cấp phép hoặc cấp lệnh.
• Người chỉ huy trực tiếp.
• Người giám sát an toàn.
• Người trực tiếp thực hiện công việc.

Phiếu hoặc lệnh cần xác định phạm vi, thời gian, điều kiện bắt đầu–kết thúc, khu vực rào chắn và phương thức bàn giao. Đối với nhà thầu, nhà máy phải thống nhất trách nhiệm cô lập nguồn, cấp quyền tiếp cận, giám sát và xử lý thay đổi trước khi thi công.

Huấn luyện, sát hạch, cấp thẻ và kiểm soát quyền tiếp cận

Người lao động chỉ được giao công việc điện khi đã được huấn luyện, sát hạch và cấp thẻ an toàn điện phù hợp với nhiệm vụ. Doanh nghiệp cần phân biệt:

• Huấn luyện lần đầu: Dành cho người mới được giao công việc liên quan đến điện.
• Huấn luyện định kỳ: Củng cố kiến thức, kỹ năng và cập nhật quy định.
• Huấn luyện lại: Áp dụng khi thay đổi công việc, thiết bị, quy trình hoặc sau sự cố theo trường hợp quy định.

PPE, dụng cụ và phương tiện cảnh báo là lớp kiểm soát bổ sung

PPE, dụng cụ cách điện, biển báo và rào chắn là lớp bảo vệ bổ sung sau biện pháp kỹ thuật và tổ chức. Chúng không loại bỏ nguồn nguy hiểm, đồng thời không thể bù đắp cho việc cô lập sai, kiểm tra không còn điện chưa đầy đủ hoặc giám sát lỏng lẻo.

Việc lựa chọn trang bị phải dựa trên:

• Công việc và cấp điện áp của hệ thống.
• Nguy cơ điện giật, hồ quang điện và nguy cơ cơ học.
• Vùng cơ thể cần bảo vệ như đầu, mắt–mặt, tay, chân hoặc toàn thân.
• Điều kiện môi trường và khả năng phối hợp giữa các PPE.
• Model, tiêu chuẩn, cấp bảo vệ, giới hạn và tài liệu kỹ thuật của sản phẩm.

Trang Bị PPE Và Dụng Cụ An Toàn Điện Cần Có Trong Nhà Máy

Trang bị phải được lựa chọn theo công việc, mối nguy, cấp điện áp và môi trường sử dụng; đồng thời đối chiếu đúng model, cấp bảo vệ và tài liệu kỹ thuật.

• PPE bảo vệ người lao động: Nón, kính hoặc tấm che mặt, găng tay cách điện, quần áo bảo vệ nhiệt–hồ quang, giày hoặc ủng phù hợp; bổ sung thiết bị bảo vệ thính giác và hô hấp khi cần.
• Dụng cụ và thiết bị kiểm tra: Kìm, tua vít, cờ lê cách điện, thiết bị phát hiện điện áp, đồng hồ đo, thảm cách điện, sào thao tác và bộ tiếp địa–ngắn mạch. Kiểm tra điện áp định mức, tình trạng và hồ sơ thử nghiệm hoặc hiệu chuẩn trước khi dùng.
• Thiết bị LOTO và cảnh báo: Khóa, thẻ cảnh báo, thiết bị khóa điểm cô lập, rào chắn và biển báo. LOTO không thay thế việc cắt điện, xác nhận không còn điện và nối đất khi cần.
• Phương tiện ứng cứu: Thiết bị báo động, bộ sơ cứu, phương tiện chữa cháy, dụng cụ cứu hộ và sơ đồ thoát nạn. Chỉ người đã được huấn luyện mới được sử dụng thiết bị chuyên dụng.

Ứng Phó Khi Xảy Ra Sự Cố Hoặc Tai Nạn Điện

Cô lập nguồn nguy hiểm và bảo vệ người ứng cứu

Không chạm vào nạn nhân hoặc tiếp cận hiện trường khi nguồn điện chưa được kiểm soát, vì người ứng cứu có thể trở thành nạn nhân tiếp theo. Nguồn nguy hiểm cần được cắt hoặc cô lập từ vị trí an toàn bằng thiết bị phù hợp, sau đó xác nhận trạng thái trước khi tiếp cận.[8]

Khu vực sự cố phải được phong tỏa, hạn chế người không có nhiệm vụ và chỉ cho phép nhân sự đã được huấn luyện, trang bị và phân công thực hiện cứu hộ. 

Báo động, sơ tán, sơ cứu và gọi lực lượng hỗ trợ

Ngay khi phát hiện sự cố, nhà máy cần kích hoạt hệ thống báo động, sơ tán người không có nhiệm vụ và liên hệ lực lượng y tế, cứu hộ hoặc phòng cháy chữa cháy. Khi thông báo, cần cung cấp rõ vị trí, loại sự cố, tình trạng nguồn điện, số người bị ảnh hưởng và đường tiếp cận an toàn.

Chỉ người đã được đào tạo sơ cứu mới hỗ trợ nạn nhân trong phạm vi năng lực. Không trì hoãn việc gọi lực lượng chuyên nghiệp để thực hiện các thao tác y khoa vượt quá nội dung đã được huấn luyện.

Điều tra sự cố và phòng ngừa tái diễn

Sau khi tình huống được kiểm soát, nhà máy cần bảo toàn hiện trường trong phạm vi an toàn và thu thập thông tin về thời gian, vị trí, thiết bị, công việc, người liên quan cùng điều kiện môi trường.

Quá trình điều tra phải xác định nguyên nhân gốc từ cả kỹ thuật, quy trình, tổ chức, đào tạo và giám sát, thay vì chỉ quy trách nhiệm cho thao tác cuối cùng. Hành động khắc phục cần có người phụ trách, thời hạn và cơ chế theo dõi rõ ràng.

Kết quả điều tra phải được sử dụng để cập nhật đánh giá rủi ro, quy trình, thiết bị, chương trình huấn luyện và phương án ứng cứu; đồng thời phổ biến bài học cho những người lao động có liên quan.

Lời kết

An toàn điện trong nhà máy chỉ hiệu quả khi quy trình, thiết bị, con người và PPE được quản lý như một hệ thống thống nhất. Doanh nghiệp cần ưu tiên cô lập nguồn, kiểm tra không còn điện, kiểm soát quyền tiếp cận và lựa chọn trang bị đúng model, cấp bảo vệ. An Nhiên Safety hỗ trợ tư vấn PPE, dụng cụ cách điện và giải pháp cảnh báo phù hợp với mối nguy thực tế của từng nhà máy. 

Tài liệu tham khảo

1. Centers for Disease Control and Prevention. (2009). [Cần bổ sung tiêu đề chính xác của tài liệu PDF NIOSH]. Tên website. https://www.cdc.gov/niosh/docs/2009-113/pdfs/2009-113.pdf
2. Occupational Safety and Health Administration. (Không có ngày tháng) [Cần bổ sung thông tin]. [Cần bổ sung tiêu đề chính xác của tài liệu PDF OSHA]. Tên website. https://www.osha.gov/sites/default/files/publications/OSHA4472.pdf
3. Centers for Disease Control and Prevention. (Không có ngày tháng) [Cần bổ sung thông tin]. About Electrical Safety [Cần bổ sung tiêu đề chính xác]. Tên website. https://www.cdc.gov/niosh/electrical-safety/about/index.html
4. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. (2024, 30 Tháng 11). Luật Điện lực số 61/2024/QH15. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=212489&orggroupid=1&pageid=27160
5. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. (2025, 04 Tháng 03). Nghị định 62/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Điện lực. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=213050&pageid=27160
6. Bộ Công Thương. (2025, 22 Tháng 06). Thông tư 41/2025/TT-BCT ban hành QCVN 25:2025/BCT về an toàn điện. Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương. https://moit.gov.vn/van-ban-phap-luat/thong-tu-quy-chuan-ky-thuat-quoc-gia-ve-an-toan-dien.html
7. Bộ Công Thương. (2026, 12 Tháng 02). Quyết định số 305/QĐ-BCT đính chính Nghị định số 62/2025/NĐ-CP. Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương. https://moit.gov.vn/van-ban-phap-luat/van-ban-phap-quy/quyet-dinh-ve-viec-dinh-chinh-nghi-dinh-so-62-2025-nd-cp-ngay-4-3-2025-cua-chinh-phu-quy-dinh-chi-tiet-thi-hanh-luat-die.html
8. Centers for Disease Control and Prevention. (Không có ngày tháng) [Cần bổ sung thông tin]. What to do to protect yourself from electrical hazards [Cần bổ sung tiêu đề chính xác]. Tên website. https://www.cdc.gov/natural-disasters/response/what-to-do-protect-yourself-from-electrical-hazards.html